Od Sawy do Kamy, czyli kobiecy ruch społecznikowski

Tytuł książki – od Sawy do Kamy, zakreśla ramy dzieła, w żadnym wypadku nie aspirującego do miana pracy naukowej, uwypuklającego szczególną rolę kobiet w życiu stolicy. Stanowi obszerną prezentację inicjatyw kobiecych, na przestrzeni wszystkich wieków życia miasta, skończywszy na żyjącej bohaterskiej uczestniczce zamachu na Franza Kutscherę (kata okupowanej Warszawy) – Marii Stypułkowskiej-Chojeckiej, łączniczce i wywiadowczyni Kedywu Komendy Głównej AK, biorącej również udział w Powstaniu Warszawskim, której w 2010 roku przyznano Honorowe Obywatelstwo Miasta Stołecznego Warszawy.

Ramy czasowe są z pozoru ogromne, ale czy wszystkie kobiety mieszkające na przestrzeni dziejów w Warszawie zasłużyły sobie na szczególne wyróżnienie, na miano bohaterek? Choć kobiet w mieście stołecznym Warszawie na przestrzeni jej dziejów mieszkało tysiące, o ile nie miliony, to na pewno nie wszystkie weszły do panteonu historii stolicy. W różny sposób zasłużyły się zaledwie nieliczne. Często dopiero wnikliwa analiza życiorysów pozwala na zaliczenie ich do grona zasłużonych kobiet dla Warszawy, godnych szczególnego upamiętnienia. Dotychczas nawet nigdzie nie wspominane z racji różnych przyczyn, czasem ideologiczno-politycznych, dzisiaj rzekomo nieistniejących, a jednak ciągle będących cezurą naszych skomplikowanych i pokrętnych dziejów. Jakże często pamięć ich  dokonań jest ledwie zaznaczona we wspomnieniach potomnych, albo z całą premedytacją pomijana i przemilczana.

Wybór postaci jest więc absolutnym wyborem odautorskim, a pominięcie czyjegoś biogramu nie oznacza nieuznania czyichś zasług (np. brak w tym zestawie Emilii Plater nie jest przypadkowy – zasłużona dla kraju, nie była związana z Warszawą). Staraliśmy się przybliżyć czytelnikowi szczególnie te postaci, które zostały wymazane z pamięci, aby współcześni nam badacze wzięli je pod uwagę w ramach swych prac naukowych. Niechaj zostaną przywrócone nauce i dodadzą blasku oraz splendoru stolicy, tak niestety zaśmieconej obcymi patronami i bohaterami, pasującymi miejscowościom lokalnym, peryferyjnym, nie zaś miastu stołecznemu Warszawie.

Z drugiej strony trudno by do publikacji o tej objętości wpisać, choćby krótko, wszystkie uczestniczki-bohaterki obu wojennych powstań 1943 i 1944 roku. Stąd udział ich w tym opracowaniu jest raczej symboliczny, ale oczywiście zaznaczony, ponieważ nie zapominamy, jak wspaniały i ważny wkład miały w nich właśnie kobiety. Nie sposób wyspecyfikować wszystkich nazwisk, bo byłaby to encyklopedia, w dodatku wielotomowa, która z pewnością jest potrzebna, ale możliwa do napisania wyłącznie przez potężny sztab ludzi.

Publikacja została wydany dzięki środkom m. st. Warszawy oraz Archiwum Państwowego m. st. Warszawy.Fotorelacja z promocji książki w klubokawiarni Chłodna 25: